له‌به‌ر ئه‌م هۆكارانه‌ عیراق وڵاتێكی‌ شكتسخواردووه‌


خه‌ندان-

ماڵپه‌رێكی‌ ئه‌مریكی وتارێكی‌ "د. لۆرین سۆمسۆن" جێگری‌ به‌ڕێوه‌به‌ری‌ پرۆگرامی‌ لێكۆڵینه‌وه‌ ئه‌منییه‌كانی له‌ زانكۆی‌ "جۆرج تاوان" به‌ ناونیشانی‌ "ده‌وڵه‌تێكی‌ شكستخواردوو: له‌به‌ر پێنچ هۆكار، هه‌رگیز عیراق سه‌قامگیر نابێت" بڵاوكردووه‌ته‌وه‌.

ئه‌و شكستانه‌ی‌ سوپای‌ عیراق له‌ ناوچه‌ سوننه‌نشینه‌كان دووچاری‌ بووه‌وه‌ وایكرد كه‌ گه‌وره‌ به‌رپرسانی‌ وه‌زاره‌تی‌ به‌رگری‌ ئه‌مریكا، چاو به‌ لێهاتووی‌ و قاره‌مانێتی‌ ئه‌و هێزه‌دا بخشێننه‌وه‌، ئاشتۆن كارتر وه‌زیری‌ به‌رگری‌ ئه‌مریكا رایگه‌یاند كه‌ عیراقییه‌كان هیچ هه‌وڵێكیان نه‌داوه‌ بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ كاتێك رێكخراوی‌ تیرۆریستی‌ داعش هه‌وڵی‌ ده‌دا شاری‌ "رومادی‌" كۆنترۆڵ بكات، هه‌رچه‌نده‌ ژماره‌ی‌ هێزه‌كانی‌ سوپای‌ عیراق زۆر زیاتر بوو.

هه‌روه‌ها مارتن دیمپسی سه‌رۆك ئه‌ركانی‌ سوپای‌ ئه‌مریكا له‌باره‌ی‌ سوپای‌ عیراقه‌وه‌ ده‌ڵێت سوپای‌ عیراق له‌ "رومادی‌" هه‌ڵنه‌هات، به‌ڵكو ده‌ركرا، چونكه‌ ئه‌و هێزه‌ بۆ ماوه‌ی‌ زیاتر له‌ "ساڵێك" به‌و هاوكارییه‌ سه‌ربازییه‌ كه‌مه‌ی‌ به‌غدا بۆی‌ ده‌نارد، رووبه‌ڕووی‌ داعش ده‌بوونه‌وه‌، بۆیه‌ "مارینا ئۆتاوای‌" شاره‌زا له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست راستی‌ كرد كاتێك وتی‌: شكسته‌كه‌ی‌ "رومادی‌" به‌هۆی‌ كه‌می‌ توانای هێزه‌كانه‌وه‌ نه‌بوو، به‌ڵكۆ هۆكاره‌كه‌ی‌ شكستی‌ سیاسه‌ت بوو، ئه‌م بۆچوونه‌ زۆر به‌ وردی‌ به‌سه‌ر عیراقی نوێدا جێبه‌جێ‌ ده‌بێت، كاتێك وڵاتانی‌ خۆرئاوا پێش سه‌ده‌یه‌ك و به‌بێ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌باره‌ی‌ جوگرافیای‌ ناوچه‌كه‌ وڵاتی‌ عیراقیان دروستكرد.
ئه‌م هۆكارانه‌ی‌ خواره‌وه‌ وا ده‌كات كه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ئه‌و وڵاته‌ سه‌قامگیر نه‌بێـت:

1- سنووری‌ ده‌ستكرد
له‌كاتی‌ جه‌نگی‌ جیهانی‌ یه‌كه‌مدا سنوری‌ عیراق به‌ په‌له‌ په‌ل له‌لایه‌ن هه‌ریه‌ك له‌ "فه‌ره‌نسا و بریتانیا"وه‌  كێشراوه‌، دوای‌ رێككه‌وتنی‌ دیاریكردنی‌ سنووری‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ئه‌و وڵاتانه‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست له‌ دوای‌ روخاندنی‌ ئیمپراتۆریه‌تی‌ "عوسمانی‌".

به‌پێی‌ ئه‌و رێككه‌وتنه‌ فه‌ره‌نسا ناوچه‌ی‌ "شام"ی‌ به‌ده‌ستهێنا،به‌ڵام بریتانیا وڵاتی‌ نێوان دوو روباره‌كه‌ی‌ به‌ركه‌وت كه‌ بوو به‌ عیراقی‌ ئێستا، ئه‌ویش به‌ یه‌كگرتنی‌ سێ پارێزگای‌ سه‌رده‌می‌ عوسمانییه‌كان كه‌ بریتی بوون له‌ "به‌غدا و به‌سڕا و موسڵ" ئه‌وروپییه‌كان لێكۆڵینه‌وه‌یان له‌ یه‌كگرتنی‌ ئه‌و سێ پارێزگایه‌ نه‌كرد، تا كار گه‌یشت به‌وه‌ی‌ له‌ نێو سنووری‌ به‌ زۆر سه‌پێنراوی‌ عیراقدا سێ وڵات بوونی‌ هه‌بێت، كه‌ بریتی بوون له‌ شیعه‌كانی‌ عیراق له‌ باشوور، عه‌ره‌بی سووننه‌ له‌ باكووری‌ خۆرئاوا و كورده‌كان له‌ باكووری‌ خۆرهه‌ڵات.

2- نه‌بوونی‌ ناسنامه‌ی‌ نیشتیمانی‌
به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆر ئه‌فسه‌ری‌ عه‌ره‌بی سوننه‌ له‌ "ریزه‌كانی‌ سوپای‌ عوسمانی‌"دا هه‌بوون، بۆیه‌ بریتانییه‌كان بۆ حوكمكردنی عیراق پشتیان به‌ عه‌ره‌بی سوننه‌ به‌ست، عه‌ره‌بی شیعه‌ش ره‌تیانكرده‌وه‌ كه‌ له‌لایه‌ن عه‌ره‌بی سوننه‌ حوكم بكرێن له‌كاتێكدا ئه‌وان زۆرینه‌بن و سوننه‌كان كه‌مینه‌، هه‌روه‌ها كورده‌كانیش به‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ عه‌ره‌بی سووننه‌ ره‌زامه‌ند نه‌بوون و شۆڕشیان له‌ دژی‌ ده‌ستپێكرد به‌ درێژایی سه‌ده‌ی‌ "20"وه‌ له‌كاتی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ شۆڕشی‌ ئیسلامی‌ له‌ ئێران، شیعه‌كانی‌ عیراقیش شۆڕشیان ئه‌نجامدا له‌ ساڵی‌ "1979"، بۆیه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ عیراق به‌بێ ناسنامه‌ی‌ نیشتیمانی‌ بووه‌، سوننه‌كانیش به‌درێژایی ئه‌و ساڵانه‌ به‌ شێوه‌ی‌ دیكتاتۆریانه‌ حوكمی‌ ئه‌و وڵاته‌یان كرد تاوه‌كو ساڵی‌ "2003" ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی‌ ئه‌مریكا ئه‌و وڵاته‌یان داگیركرد و تێبینی ئه‌وه‌یان كرد زۆرینه‌ی‌ هاوڵاتیانی‌ عیراق هه‌ستی‌ نیشتیمانپه‌ره‌وه‌ری‌ راسته‌قینه‌یان نییه‌.

3- چه‌وساندنه‌وه‌ به‌ میراتی كراوه‌
له‌ ماوه‌ی‌ "8000" ساڵی‌ رابردوودا وڵاتی‌ نێوان دوو روباره‌كه‌، شارستانیه‌تی‌ جۆراوجۆری‌ به‌خۆیه‌وه‌ بینیووه‌، بوونی‌ ژماره‌یه‌ك هۆزی‌ سوننه‌ش له‌ سنووری‌ باكوور و خۆرئاوادا، هه‌میشه‌ مه‌ترسی بوونه‌ بۆ سه‌ر ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ به‌غدا، بۆیه‌ زۆر جار ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ به‌غدا بڕێكی‌ زۆر داهاتیان به‌و هۆزانه‌ ده‌دا له‌ سه‌ر حیسابی "80%" دانیشتوانه‌كه‌ی‌ تری‌ ئه‌و وڵاته‌ و ده‌یچه‌وساندنه‌وه‌، بۆیه‌ حكومه‌تی‌ ئێستا عیراق كه‌ به‌ ده‌ستی‌ شیعه‌كانه‌وه‌یه‌، هه‌مان سیناریۆ رابردوو له‌ دژی‌ سوننه‌كان دووباره‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ و به‌ هه‌مان ئه‌و شێوه‌یه‌ی سوننه‌ مامه‌ڵه‌ی‌ له‌گه‌ڵدا كردوون، مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌كه‌نه‌وه‌.

4- وه‌حشیگه‌رێتی‌ به‌رنامه‌ بۆ داڕێژراو
ده‌سه‌ڵاتی‌ سته‌مكاری‌ بوونی‌ هه‌بووه‌ به‌درێژایی مێژوو، به‌ڵام وه‌ك ئه‌و وه‌حشیه‌تگه‌رییه‌ نییه‌ كه‌ عیراقی نوێ په‌یڕه‌وی‌ ده‌كرد، چونكه‌ سه‌دام حسێن له‌كاتی‌ شه‌ڕی‌ "عیراق-ئێران"دا "2" هه‌زار گوندی‌ كوردنیشنی‌ وێران كرد، نزیكه‌ی‌ "200" هه‌زار هاوڵاتی‌ كوردی‌ كوشت و پێشنه‌كانیشی‌ به‌هه‌مان شێوه‌ و  له‌ پێناو سه‌قامگیری‌ ناوچه‌ كوردییه‌كاندا، هاوڵاتیانی‌ كوردیان راده‌گوێزا، هه‌روه‌ها ئه‌و وه‌حشیه‌تگه‌رییه‌ له‌ باشووری‌ عیراقیش به‌سه‌ر شیعه‌كاندا په‌یڕه‌و كرا، كاتێك شیعه‌كان له‌ سه‌رده‌می‌ "گه‌رده‌لولی‌ بیابان"دا له‌ دژی‌ به‌غدا راپه‌رین.
هه‌ر وه‌ها شه‌ڕی تائیفی‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ فراوان له‌كاتی‌ داگیركردنی‌ ئه‌مریكادا بۆ ئه‌و وڵاته‌ سه‌ری‌ هه‌ڵدا، به‌شێوه‌یه‌ك له‌ مێژووی‌ عیراقدا بوونی‌ نه‌بووه‌.

5-گه‌نده‌ڵی‌ به‌ربڵاو
عیراق یه‌كێكه‌ له‌ گه‌نده‌ڵتری وڵاته‌كانی‌ جیهان و به‌پێی‌ راپۆرتی‌ رێكخراوی‌ شه‌فافیه‌تی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ عیراق له‌ كۆی‌ "175" وڵات له‌ پله‌ی‌ "170" یه‌مدا دێت بۆ هه‌وڵی‌ بنه‌بڕكردنی‌ گه‌نده‌ڵی‌ و هه‌وڵی‌ سه‌ركرده‌كانی‌، چونكه‌ گه‌نده‌ڵی‌ له‌ زۆربه‌ی‌ گرێبه‌سته‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌دا هه‌یه‌، به‌تایبه‌تی‌ گرێبه‌سته‌كانی‌ تایبه‌ت به‌كڕینی چه‌ك و به‌پێی‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ لیژنه‌كانیش، به‌ هۆی‌ ره‌فتاری‌ نایاساییه‌وه‌ زیاتر له‌ "330" ملیار دۆلار له‌ سامانی‌ گشتی‌ له‌ لایه‌ن به‌رپرسانه‌ به‌ فیڕۆدراوه‌.

سه‌رچاوه‌: وكاله‌ اخبار الیوم

خ.غ




ئه‌م بابه‌ته 2570 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌


                  
                  

زۆرترین خوێندراو


Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved
Design by AVESTA GROUP , programming and database by KURDSKY.COM