ئاواره‌ عه‌ره‌به‌كان له‌هه‌رێمی‌ كوردستان؛ هەست بە غەریبی ناکەن و ده‌یانه‌وێت بمێننەوە

چەند ئاوارەیەکی خواروی عیراق لە کەمپێکدا لە هەرێمی کوردستان

خه‌ندان، فه‌ریق حه‌بیب

ئه‌حمه‌د ته‌نیا دوو ساڵه‌ له‌هه‌رێمی‌ كوردستانه‌، به‌ڵام به‌وته‌ی‌ خۆی‌ ئه‌وه‌نده‌ له‌گه‌ڵ كورددا راهاتووه‌، نیازی‌ هه‌یه‌ موڵكێك بكڕێت‌و به‌ته‌واوی‌ جێگیربێت، دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌یه‌كجاری‌ ماڵئاوایی‌ له‌زێدی‌ خۆی‌ ده‌كات‌و خانووه‌كه‌ی‌ له‌فه‌لوجه‌ ده‌فرۆشێت.

خێزانه‌كه‌ی‌ ئه‌حمه‌د، به‌شێك بوون له‌و هه‌زاران هاوڵاتییه‌ له‌پێكهاته‌ عه‌ره‌ب كه‌دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ئاواره‌ی‌ ناوچه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بوون، به‌هۆی‌ شه‌ڕی‌ داعش‌و داگیركردنی‌ ناوچه‌كانیان، به‌ڵام له‌ئێستادا به‌شێكی‌ زۆریان مه‌یلی‌ گه‌ڕانه‌وه‌یان نیه‌ هه‌رچه‌نده‌ شاره‌كانیان ئازادكراوه‌.

ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د (45 ساڵ)، فه‌رمانبه‌ری‌ وه‌زاره‌تی‌ پیشه‌سازی‌ عیراقه‌و خه‌ڵكی‌ عامریه‌ی‌ قه‌زای‌ فه‌لوجه‌یه‌، ئه‌و به‌روویه‌كی‌ گه‌ش‌و دڵخۆشییه‌وه‌ به‌خه‌ندانی‌ وت "به‌نیازم خانوو و زه‌ویه‌كه‌م بفرۆشم له‌عامریه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ لێره‌ خانوویه‌ك بكڕم یان زه‌وییه‌ك بكڕم‌و بیكه‌م به‌خانوو، تازه‌ لێره‌ راهاتووین، دراوسێكانمان زۆر باشن له‌گه‌ڵمان، شه‌وانه‌ یان ئه‌وان له‌ماڵی‌ ئێمه‌ن یان ئێمه‌ له‌ماڵی‌ ئه‌وانین".

ئه‌وه‌ش له‌كاتێكدایه‌، فه‌لوجه‌‌و ناوچه‌كانی‌ ده‌وروبه‌ری‌ له‌مانگی‌ شه‌شی‌ ئه‌مساڵدا به‌ته‌واوی‌ كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی‌ له‌لایه‌ن هێزه‌ عیراقیه‌كانه‌وه‌ راگه‌یه‌ندرا، به‌ڵام خه‌ڵكی‌ ئه‌و شاره‌ له‌هه‌رێمی‌ كوردستان ئاماده‌كارییان نه‌كردووه‌ بۆ گه‌ڕانه‌وه‌‌و زۆر گرنگی‌ پێناده‌ن.

"ئێمه‌ پێشتر هیچ تێكه‌ڵاوییه‌كمان له‌گه‌ڵ كورد نه‌بوو، راستییه‌كه‌ی‌ هیچمان له‌باره‌ی‌ كورده‌وه‌ نه‌ده‌زانی‌، كه‌ هاتینه‌ ئێره‌ ئه‌وه‌ی‌ بینیمان پێشبینی‌ نه‌كراو بوو، له‌كه‌سوكاری‌ خۆمان باشتر بوون له‌گه‌ڵمان، هه‌رگیز ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی‌ برایانی‌ كوردمان له‌بیرناچێت"، ئه‌حمه‌د ده‌شڵێت "ئاگام لێیه‌ زۆربه‌ی‌ دراوسێكانمان بێ‌ مووچه‌ن‌و هه‌ندێكیان باری‌ داراییان له‌ئێمه‌ خراپتره‌، به‌ڵام هه‌ر هاوكاریمان ده‌كه‌ن، زۆر خانه‌دانن".

ئه‌وه‌ی‌ ئه‌حمه‌دی‌ زیاتر دڵخۆشكردووه‌، ده‌ركردنی‌ بڕیارێكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ بتوانن موڵك بكڕن‌و خاوه‌ندارێتی‌ بكه‌ن.

پارێزگای‌ سلێمانی‌ له‌چه‌ند هه‌فته‌ی‌ رابردوودا بڕیاریدا، هه‌موو هاوڵاتیه‌كی‌ عه‌ره‌ب ده‌توانن موڵك‌و خانوو بكڕن‌و به‌ناوی‌ خۆیانیه‌وه‌ بكه‌ن (تاپۆی‌ بكه‌ن)، ئه‌وه‌ش پاش تێپه‌ڕینیان به‌زنجیره‌یه‌ك فلته‌ری‌ ئه‌منی‌‌و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانی‌ تردا.

ئه‌نوه‌ر تاهیر، سه‌رۆكی‌ فراكسیۆنی‌ گۆڕان له‌ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ بۆ خه‌ندانی‌ روونكرده‌وه‌ كه‌ ئه‌و بڕیاره‌، زیاتر مه‌به‌ست لێی‌ جوڵه‌ی‌ بازرگانییه‌‌و ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگاش لاری‌ نه‌بووه‌ له‌بڕیاره‌كه‌، چونكه‌ هیچ مه‌ترسییه‌ك بۆ سه‌ر باری‌ دیموگرافی‌ هه‌رێم دروستناكات.

بڕیاره‌كه‌ هاوكاته‌ له‌گه‌ڵ به‌رده‌وامی‌ ئه‌و قه‌یرانه‌ داراییانه‌ی‌، زیاتر له‌دوو ساڵه‌ روبه‌ڕوی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بووه‌ته‌وه‌‌و به‌هۆیه‌وه‌، موچه‌ی‌ فه‌رمانبه‌ران له‌واده‌ی‌ خۆی دواده‌كه‌وێت‌و سه‌دان پڕۆژه‌ راگیراون، خه‌ڵكێكی‌ زۆر بێكاربوون‌و بازاڕیش سست بووه‌.

عومه‌ر عه‌بدوڵا (26 ساڵ)، دوو ساڵه‌ له‌هه‌رێمه‌‌و له‌گه‌ڵ خێزانێكی‌ چوار كه‌سیدا، به‌كرێی‌ مانگانه‌ 180 هه‌زار دینار له‌خانوویه‌كی‌ ئۆردوگای‌ شۆڕشی‌ سه‌ر به‌قه‌زای‌ چه‌مچه‌ماڵ نیشته‌جێیه‌، ده‌ڵێت "لێره‌ هه‌ست به‌غه‌ریبی‌ ناكه‌ین".


عومه‌ر و باوكی‌ و خوشكه‌زاكانی‌

شوێنی‌ نیشته‌جێبوونی‌ عومه‌ر (فه‌لوجه‌)، سه‌ره‌تای‌ 2014 كه‌وته‌ ده‌ستی‌ داعش‌و وه‌كو ئه‌و ده‌ڵێت، ورده‌ورده‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ حكومه‌ت نه‌ما‌و داعشه‌كان كۆنتڕۆڵی‌ شاره‌كه‌یان كرد، سه‌ره‌تا ئه‌وان ته‌نها به‌شه‌وان به‌ده‌مامكه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وتن، به‌ڵام دواتر به‌ئاشكراو به‌ڕۆژ ده‌بینران.

عومه‌ر سه‌ره‌تا چووه‌ته‌ هه‌ولێر‌و دواتر چه‌مچه‌ماڵی‌ بۆ نیشته‌جێبوون هه‌ڵبژاردووه‌، ئێستاش رۆژانه‌ كرێكاری‌ ده‌كات‌و نیازی‌ نیه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ "خانووه‌كه‌مان رووخاوه‌، شاره‌كه‌ به‌كه‌ڵكی‌ ژیان نه‌ماوه‌، لێره‌ش خه‌ڵكی‌ زۆر باشن له‌گه‌ڵمان‌و هه‌ست به‌غه‌ریبی‌ ناكه‌ین، ئه‌گه‌ر حكومه‌تی‌ هه‌رێم ده‌رمان نه‌كات ناچینه‌وه‌".

له‌ماوه‌ی‌ دوو ساڵی‌ رابردوودا، زیاتر له‌ملیۆنێك‌و 500 هه‌زار كه‌س به‌هۆی‌ شه‌ڕی‌ داعشه‌وه‌ ئاواره‌ی‌ ناوچه‌ ئارامه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بوون، كه‌زۆرینه‌یان خه‌ڵكی‌ پارێزگاكانی‌ عیراقن‌و له‌و ژماره‌یه‌ش، به‌شێكیان به‌ر پارێزگای‌ سلێمانی‌ كه‌وتوون.

پێشتر‌و له‌كاتی‌ لێشاوی‌ هاتنی‌ ئاواره‌كاندا، ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ به‌بڕیارێك قه‌ده‌غه‌ی‌ كرد موڵك به‌غه‌یره‌ كورد بفرۆشرێت.

سه‌رۆكی‌ فراكسیۆنی‌ گۆڕان له‌ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ ده‌ڵێت بڕیاره‌كه‌ تا ئه‌وكاته‌بوو كه‌ شه‌ڕی‌ دژ به‌داعش ته‌واوده‌بێت‌و ره‌وشه‌كه‌ ئاسایی‌ ده‌بێته‌وه‌، كه‌ كارناكه‌نه‌ سه‌ر باری‌ دیموگرافی‌ كوردستان، به‌ڵام پاش دیراسه‌یه‌ك پارێزگار بڕیاره‌ نوێیه‌كه‌ی‌ دا كه‌ هاوڵاتیانی‌ عه‌ره‌ب ده‌توانن خانوو و زه‌وی‌ به‌ناوی‌ خۆیانه‌وه‌ بكه‌ن.

زه‌یتون مدحی‌ فه‌رحان (39 ساڵ)، عه‌بایه‌كی‌ به‌سه‌ره‌وه‌ بوو، له‌چكێكیشی‌ به‌توندی‌ به‌سه‌ریدا گرێدابوو، ئه‌و له‌گه‌ڵ سێ‌ منداڵیدایه‌ له‌هه‌رێمی‌ كوردستان‌و زۆر به‌دڵنیاییه‌وه‌ به‌خه‌ندانی‌ وت "له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ناوچه‌كانمان ئارامی‌‌و ئاسایشی‌ تێدا نییه‌، بۆیه‌ جارێ‌ به‌نیازی‌ رۆیشته‌وه‌ نین، لێره‌ ره‌وشه‌كه‌ سه‌قامگیره‌و خه‌ڵكه‌كه‌ باشن له‌گه‌ڵمان".

ئه‌و ده‌ستی بۆ راخه‌ره‌كانی‌ نێو ژووری‌ دانیشتنه‌كه‌یان راكێشاوو وتی‌ "هه‌موو ئه‌مانه‌ دراوسێكان بۆیان هێناوین، كه‌ هاتین هیچمان له‌گه‌ڵ خۆمان نه‌هێنا، ئێستا هه‌موو شتێكمان هه‌یه‌".

هه‌رچه‌نده‌ هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ زیاتر له‌دوو ساڵه‌ به‌درێژایی‌ هه‌زار كیلۆمه‌تر له‌شه‌ڕدان دژ به‌داعش، له‌و ماوه‌یه‌شدا ده‌یان ناوچه‌ی‌ گرنگ‌و ستراتیژییان ئازادكردووه‌، به‌ڵام ناوچه‌كانی‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ئارام‌و دووره‌ له‌بارگرژی‌.

شحازه‌ عادی‌، خه‌ڵكی‌ ناوه‌ندی‌ پارێزگای‌ ئه‌نباره‌‌و ئێستا به‌گونجاو نازانێت بۆ گه‌ڕانه‌وه‌، زۆریشی‌ پێناخۆشه‌ كاتێك ده‌بیستێت ره‌نگه‌ به‌زۆر ره‌وانه‌ی‌ شاره‌كانی‌ خۆیان بكرێنه‌وه‌ "هه‌واڵی‌ ئه‌وه‌مان بیستووه‌ گوایه‌ پارێزگای‌ ئه‌نبار به‌زۆر ده‌ماننێرێته‌وه‌، زۆرمان پێناخۆشه‌، من كوڕه‌كه‌م فه‌رمانبه‌ره‌ ره‌نگه‌ له‌ڕێی‌ مووچه‌كه‌یه‌وه‌ ناچارمان بكه‌ن بگه‌ڕێینه‌وه‌".

شاری‌ رومادی‌ ناوه‌ندی‌ پارێزگای‌ ئه‌نبار، سه‌ره‌تای‌ ئه‌مساڵ له‌لایه‌ن هێزه‌ عیراقیه‌كانه‌وه‌ كۆنترۆڵكرایه‌وه‌، به‌ڵام تائێستا كه‌مترین خه‌ڵكی‌ ناوچه‌كه‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌.

كوڕه‌كه‌ی‌ شخازه‌ كه‌ ئێستنا له‌چه‌مچه‌ماڵ داده‌نیشن، ناوی‌ حاته‌م بوو، له‌گه‌ڵ باوكی‌‌و كه‌سێكی‌ تری‌ دشداشه‌ له‌به‌ر له‌به‌رده‌م ماڵه‌كه‌یاندا دانیشتبوون، داوای‌ له‌حكومه‌تی‌ هه‌رێم كرد زیاتر ئازادی‌ هاتوچۆكردنیان پێبدات، چونكه‌ ئه‌گه‌ر بچن بۆ سلێمانی‌ یان هه‌ولێر پێویستیان به‌ره‌زامه‌ندی‌ ئاسایش هه‌یه‌.

ئه‌و ستایشی‌ پێشمه‌رگه‌ی‌ كردو وتی‌ "پێشمه‌رگه‌مان خۆشده‌وێت، ئێمه‌و كوردستانیش ده‌پارێزن، ئێستا ئێمه‌ له‌سایه‌ی‌ پارێزراویی‌ ئه‌وانداین".

به‌پێی‌ ده‌ستووری‌ هه‌میشه‌یی‌ عیراق، هه‌موو هاوڵاتیانی‌ عیراق مافی‌ ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ له‌هه‌ر شوێنێكی‌ عیراقدا نیشته‌جێبن.

ئه‌ندامه‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ رونیكرده‌وه‌، ئه‌و حاڵه‌ته‌ له‌بارودۆخه‌ ئاساییه‌كاندا رێگه‌پێدراوه‌، به‌ڵام هه‌ر خوودی‌ ده‌ستووری‌ عیراق ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگاكان ده‌سه‌ڵاتیان هه‌یه‌ بۆ رێگه‌گرتن له‌گۆڕینی‌ دیموگرافی‌ هه‌ر شارێك ده‌توانێت بڕیاری‌ گونجاو ده‌ربكات.

ئه‌نوه‌ر تاهیر ده‌ڵێت ئێستا ره‌وشه‌كه‌ كۆنترۆڵكراوه‌و ئاسایش دۆسیه‌ی‌ بۆ هه‌موو ئاواره‌ عه‌ره‌به‌كان كردووه‌ته‌وه‌‌و ئاگای‌ له‌ وردو درشتی‌ ئه‌و بابه‌تانه‌ هه‌یه‌ كه‌ په‌یوه‌ستن به‌ئاواره‌كانه‌وه‌، ئێستا دیارده‌ی‌ مانه‌وه‌و به‌ناوكردنی‌ موڵك‌و ئۆتۆمبێل بۆ هاوڵاتیانی‌ عه‌ره‌ب زۆر كه‌مبووه‌ته‌وه‌، هه‌ركاتێكیش بزانین مه‌ترسی‌ بۆ باری‌ دیموگرافی‌ دروست ده‌كات ئه‌وا ئه‌نجومه‌ن ده‌توانێت به‌بڕیار رێگریی‌ لێبكات.

حاجی‌ حه‌سه‌ن، ته‌مه‌نی‌ 79 ساڵه‌‌و مامۆستایه‌كی‌ خانه‌نشینی‌ شاری‌ رومادییه‌، ئه‌و ئێستا له‌به‌كره‌جۆی‌ شاری‌ سلێمانی‌ داده‌نیشێت‌و داوایكرد ناوی‌ نه‌هێنرێت كاتێك قسه‌ بۆ خه‌ندان ده‌كات، جه‌ختیكرده‌وه‌ "به‌نیاز نین بگه‌ڕێنه‌وه‌،.. بۆ كۆێ‌ بگه‌ڕێمه‌وه‌ ماڵ‌و حاڵمان وێران بووه‌، جارێ‌ خۆمان داوه‌ته‌ ده‌ست قه‌ده‌ر‌و بزان به‌ره‌و كوێمان ده‌بات".


ئه‌م بابه‌ته 2212 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌


                  
                  

زۆرترین خوێندراو


Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved
Design by AVESTA GROUP , programming and database by KURDSKY.COM