كێن ئه‌و وڵاتانه‌ی‌ له‌ودیوی‌ دیواره‌كانه‌وه‌ له‌پشت كوده‌تاكه‌ی‌ توركیاوه‌ن؟

بورهان شێخ ره‌ئوف

توركیا له‌دوای‌ كوده‌تا شكستخواردووه‌كه‌ی‌ شه‌وی‌ شه‌ممه‌ی‌ ڕابردوو 15 ته‌مووز كه‌ وه‌كو بوومه‌له‌رزه‌یه‌ك ئه‌و وڵاته‌ی‌ هه‌ژاند، تائێستاش كارو كاردانه‌وه‌ی‌ لێده‌كه‌وێته‌وه‌ وادیاره‌ توركیای‌ پاش كوده‌تاكه‌ وه‌كو توركیای‌ پێش كوده‌تاكه‌ نابێت به‌تایبه‌تی‌ دوای‌ لێدوانه‌كه‌ی‌ ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغانی‌ سه‌رۆكی‌ توركیا كه‌ وتی‌ "ئه‌م كوده‌تا دیاری‌ خودایه‌ بۆمان".

كه‌وا دیاره‌ مه‌به‌ستی‌ ئه‌وه‌ بێت هه‌موو نه‌یارانی‌ خۆی‌ له‌داموده‌زگاكانی‌ ده‌وڵه‌تدا وه‌ده‌ربنێت‌و ڕیشه‌كێشیان بكات هه‌ر به‌كرده‌وه‌ش كرده‌وه‌كانی‌ چه‌ند ڕۆژی‌ ڕابردوو ئه‌وه‌یان سه‌لماند كه‌ به‌هه‌زاران كه‌س له‌دادوه‌ران‌و پله‌دارانی‌ سوپاو پۆلیس‌و مامۆستایان‌و... تد له‌كارلابران‌و هه‌ندێكیشیان ڕوبه‌ڕوی‌ دادگاكان كرانه‌وه‌ ئه‌مانه‌ له‌ناوخۆی‌ توركیا.

بۆ ده‌ره‌وش بینالی‌ یه‌ڵدرم-ی‌ سه‌رۆك وه‌زیرانی‌ توركیا هه‌ڕه‌شه‌ی‌ شه‌ڕ ده‌كات له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و وڵات ولایه‌نانه‌ی‌ كه‌ له‌پشت كوده‌تاكه‌و فه‌تحوڵا گوله‌نه‌وه‌ن.

هه‌رچه‌نده‌ ده‌نگدانه‌وه‌ی‌ كوده‌تاكه‌ تائێستا به‌رده‌وامه‌ سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ بارودۆخه‌كه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵدایه‌ پرۆسه‌كانی‌ لێكۆڵینه‌وه‌و گرتن‌و لێپێچینه‌وه‌ له‌هه‌موو ئه‌وانه‌ی‌ به‌شداری‌ كوده‌تاكه‌ یان گومان له‌به‌شداریكردنیان هه‌یه‌ به‌رده‌وامه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ ڕوون‌و ئاشكرا نیه‌و تائێستا له‌ژێر عابادایه‌ كێن ئه‌و وڵات‌و لایه‌نانه‌ی‌ له‌و دیوای‌ سنووره‌كانه‌و كۆمه‌ك‌و پشتیوانیی‌ كوده‌تاكه‌یان كردووه‌.

هه‌رچه‌نده‌ هه‌موو ئه‌و هه‌واڵ‌و لێكدانه‌وانه‌ له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ كراون من له‌سه‌رچاوه‌  عه‌ره‌بی‌‌و ئیسرائیلییه‌كان خوێندومه‌ته‌وه‌و هیچیان به‌ڵگه‌و دۆكۆمینتی‌ سه‌لمێنراونین به‌ڵكو شیكردنه‌وه‌ی‌ سیاسین كه‌حه‌زمكرد خوێنه‌ری‌ كوردیش لێی بێبه‌ش نه‌بن.

1. سه‌رچاوه‌یه‌كی هه‌واڵگری‌ عه‌ره‌بی‌ به‌ماڵپه‌ڕی‌ برایتبارت-ی‌ ئیسرائیلی‌ وتوه‌ كه‌ توركیا له‌و باوه‌ڕدایه‌ كه‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ ده‌ستیان هه‌یه‌ له‌كوده‌تاكه‌دا به‌تایبه‌تی‌ هه‌ردوو وڵاتی‌ عه‌ره‌بستانی‌ سعودیه‌و میرنیشینه‌ یه‌كگرتووه‌كانی‌ عه‌ره‌بی‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ئه‌ردۆگان‌و حكومه‌ته‌كه‌ی‌ پشتیوانی‌ ئیخوانه‌كانی‌ میسرو سه‌رۆكی‌ له‌كارلابراو محه‌مه‌د مورسی‌ یان ده‌كرد.

له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌ توركیا لێكۆڵینه‌وه‌و به‌دواداچوون بۆ ئه‌و هه‌واڵه‌ ده‌كات كه‌گوایه‌ هه‌فته‌ی‌ ڕابردوو فه‌تحوڵا گوله‌نی‌ سه‌رۆكی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ خزمه‌ت‌و دوژمنی‌ سه‌رسه‌ختی‌ ئه‌ردۆگان‌و تۆمه‌تباری‌ سه‌ره‌كی‌ كوده‌تاكه‌ به‌قسه‌ی‌ ئه‌ردۆگان كه‌ له‌ولایه‌تی‌ بانسلڤینیای‌ ئه‌مریكا نیشته‌جێیه‌ سه‌ردانی‌ ئه‌بوزه‌بی‌ كردووه‌و ئاگاداری‌ نه‌خشه‌ی‌ كوده‌تاكه‌ بووه‌و دواسه‌رنج‌و بڕیاری‌ له‌سه‌رداوه‌ به‌وته‌ی‌ هه‌مان سه‌رچاوه‌.

هه‌روه‌ها هه‌مان سه‌رچاوه‌ ئاماژه‌ به‌سه‌نته‌ری‌ ده‌حلان ده‌كات كه‌سه‌نته‌رێكه‌ له‌لایه‌ن محه‌مه‌د ده‌حلان، لێپرسراوی‌ پێشووی دۆسیه‌ی‌ ئه‌منی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ فه‌له‌ستینی‌ بوو له‌غه‌زه‌و ئێستا ڕاوێژكاری‌ ئاسایشی‌ محمه‌د زایدی‌ جێنیشینی‌ میری‌ ئیمارات‌و عه‌بدولفه‌تاح سیسی‌ سه‌رۆكی‌ میسره‌، كه‌سه‌نته‌رێكه‌ دژ به‌ڕایه‌ڵه‌و ڕێكخستنه‌كانی‌ ئیخوان كارده‌كات، بۆیه‌ توركیا له‌هه‌وڵی‌ ئه‌وه‌دایه‌ ڕاستی‌ ئه‌و هه‌واڵانه‌ بسه‌لمێنێت، له‌وكاته‌دا توركیا هیچ نه‌رمی‌‌و چاوپۆشییه‌ك له‌ئیمارات‌و سعوودیه‌و میسر ناكات.

هه‌ر سه‌باره‌ت به‌ئیمارات ڕۆڵی‌ میدیاكانی‌ ئه‌و وڵاته‌ بوو كه‌ كه‌ناڵی‌ سكای‌ _نیوزی‌ عه‌ره‌بی‌ كه‌ له‌و وڵاته‌وه‌ په‌خش ده‌كات‌و ئه‌وان سپۆنسه‌رین یه‌كێك بوو له‌و كه‌ناڵانه‌ كه‌ بۆیه‌كه‌مجار هه‌واڵی‌ كوده‌تاكه‌یان په‌خشكردو ئاماژه‌یان به‌وه‌دا كه‌دۆخێكی‌ نائاسایی‌ له‌توركیا ڕوویداوه‌ فڕۆكه‌كان به‌ئاسمانی‌ ئه‌نقه‌ره‌و ئه‌سته‌مبوڵ ده‌خولێنه‌وه‌‌و داخستنی‌ پردی‌ بوسفۆرو هه‌روه‌ها خوێندنه‌وه‌ی‌ یه‌كه‌م به‌یانی‌ سوپا له‌سه‌ر گرتنه‌ ده‌ستی‌ ده‌سته‌ڵات له‌پێناوی‌ دیموكراسی‌‌و مافی‌ مرۆڤ  كه‌ بووه‌ سه‌رچاوه‌یه‌ك بۆ زۆربه‌ی‌ كه‌ناڵه‌كانی‌ عه‌ره‌بی‌‌و میسری‌‌و میدیاكانی‌ تریش.

هه‌روه‌ها كه‌ناڵه‌كه‌ به‌وه‌شه‌وه‌ نه‌وه‌ستا له‌سه‌ر حسابه‌كه‌ی له‌توێته‌ر هه‌ندێك هه‌واڵی‌ تری‌ بڵاوكرده‌وه‌ له‌وانه‌ خۆشحاڵی‌ خه‌ڵك به‌دابه‌زینی‌ تانكه‌كان بۆ سه‌ر شه‌قامه‌كان‌و هه‌واڵی‌ داواكردنی مافی په‌نابه‌ری‌ ئه‌ردۆغان له‌ئه‌ڵمانیاو هه‌روه‌ها هه‌واڵی‌ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌ردۆگان له‌شوێنێكی‌ پارێزراودایه‌.

2. حسابی‌ موجته‌هید له‌تۆڕی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ توێته‌ر كه‌ به‌حسابێكی‌ نزیك له‌بنه‌ماڵه‌ی‌ ئالسعود ناسراوه‌ به‌ناوی‌ خوازراوه‌وه‌ ده‌جریوێنێت له‌جریووه‌یه‌كدا ده‌ڵێت به‌رپرسانی‌ باڵا له‌سعوودیه‌و ئیمارات ئاگاداری‌ كوده‌تاكه‌ی‌ توركیا بوون به‌ماوه‌یه‌كی‌ زۆر پێش ڕوودانی.

3. محه‌مه‌د جواد زه‌ریف وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئێران هه‌روه‌كو له‌ماڵپه‌ڕی‌ ساسه‌ پۆستدا هاتووه‌ به‌دووری‌ نازانێت كه‌عه‌ره‌بستانی‌ سعوودیه‌ ڕۆڵی‌ هه‌بووبێت له‌كوده‌تاكه‌دا هه‌روه‌كو له‌دانیشتنێكی‌ په‌رله‌مانی‌ وڵاته‌كه‌یدا ئاماژه‌ی‌ پێدا وتی‌ هه‌ندێك وڵات كوده‌تاكه‌ی‌ توركیایان پێ خراپ  نه‌بووه‌ له‌وانه‌ سعوودیه‌.

4. میسر ده‌نگ به‌به‌یانێكی‌ ئه‌نجوومه‌نی‌ ئاسایش نادات سه‌باره‌ت به‌سه‌ركۆنه‌كردنی‌ كوده‌تاكه‌ی‌ توركیا, هه‌روه‌كو دیاره‌ هه‌ر له‌ 3ی ته‌مووزی‌ 2013ه‌وه‌ توركیا پشتیوانی‌ له‌سه‌رۆكی‌ له‌سه‌ركار لابراوی‌ میسر ده‌كات‌و ڕژێمی‌ ئێستای‌ میسر به‌كوده‌تاچی‌ ناوده‌بات‌و هه‌روه‌ها ئه‌ردۆغان له‌دوای‌ ده‌رچوونی‌ سزای‌ له‌سێداره‌دان بۆ مورسی‌  تووڕه‌یی‌ نیگه‌رانیه‌كانی‌ خۆی‌ نه‌شارده‌وه‌و سه‌رسوڕمانی‌ خۆی‌ له‌بێده‌نگی‌ ڕۆژئاواییه‌كان ده‌ربڕی‌ له‌ئاست ئه‌وه‌ی‌ له‌میسر ڕووده‌دات‌و وتی میسر سزای‌ له‌سێداره‌دان به‌سه‌ر سه‌رۆكێكدا ده‌دات كه‌ له‌ 52% ده‌نگه‌كانی‌ به‌ده‌ستهێناوه‌.
5.  ناكۆكییه‌كانی‌ ئیسرائیل‌و توركیا 

ئالۆن لیئیل، باڵیۆزی‌ پێشووی‌ ئیسرائیل له‌ئه‌نقه‌ره‌ له‌هه‌ڤپه‌یڤنێكدا له‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌ی‌ مه‌عاریفی‌ ئیسرائیلی‌ ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌ئیسرائیل خوازیاربوو كه‌نموونه‌یه‌كی‌ نوێ‌ له‌توركیا ببینێت وه‌كو سیسی‌ له‌میسر، هه‌روه‌ها زیاتر ده‌ڵێت ئیسرائیل 14 سه‌عات چاوه‌ڕوانی‌ كرد تائاكامی‌ كوده‌تا شكستخواردووه‌كه‌ ئاشكرابوو وێنه‌كه‌ ته‌واو ڕوون بووه‌وه‌  ئینجا هه‌ڵوێستی‌ خۆی‌ ڕاگه‌یاند.

هه‌روه‌ها لیئیل زیاتریش ده‌ڕواو ده‌ڵێت جه‌ماوه‌ری‌ ئیسرائیل خوازیاری‌ ئه‌وه‌بوو ئه‌رد‌وغان بڕوخێت‌و سیسیه‌كی‌ نوێ‌ ده‌سه‌ڵات بگرێته‌ ده‌ست له‌توركیا، چونكه‌ ئیسرائیلیه‌كان سیسیان خۆشده‌وێت‌و ده‌توانن هه‌ڵسوكه‌وتی‌ له‌گه‌ڵدا بكه‌ن، هیوادارین توركیاش وه‌كو میسری‌ لێبێت.

له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌ ڕاپۆرتێكی‌ ڕۆژنامه‌ی‌ ها ئارێتسی‌ ئیسرائیلی‌ له‌كاتێكی‌ پێشووتردا ئاماژه‌ به‌لێدوانێكی‌ سه‌رۆكی‌ ئه‌ركانی‌ سوپای‌ ئیسرائیل یائیر جۆلان ده‌كات كه‌ وتوویه‌تی‌ بوونی‌ سه‌رۆكی‌ ئێستای‌ توركیان ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان‌و پارتی‌ دادو گه‌شه‌پێدان  له‌ده‌سته‌ڵات له‌ توركیادا مایه‌ی‌ سه‌رئێشه‌و كێشه‌ی‌ زۆرو ئالنگاری‌ گه‌وره‌ن بۆ ئیسرائیل كه‌ئه‌مه‌ یه‌كه‌مجاره‌ لێدوانێكی‌ ئاوا له‌به‌رپرسێكی‌ باڵای‌ ئیسرائیله‌وه‌ بدرێت.

6.ئایا فه‌ره‌نسا ئاگاداری‌ كوده‌تاكه‌ بوو؟
له‌ 13 ته‌مووز 2016 دا فه‌ره‌نسا له‌به‌یانێكدا ڕایگه‌یاند كه‌وا باڵوێزخانه‌كه‌ی‌ له‌ئه‌نقه‌ره‌و هه‌موو نێرده‌ دبلۆماسیه‌كانی‌ له‌توركیا داده‌خات‌و هه‌روه‌ها ئاهه‌نگه‌كانی‌ ڕۆژی‌ نیشتمانی‌ 14 ته‌مووز كه‌بڕیاربوو سازبدرێت  له‌ئه‌سته‌نبوڵ‌و ئه‌نقه‌ره‌و ئه‌زمیر هه‌ڵوه‌شێنرایه‌وه‌ له‌به‌ر هۆكاری‌ ئه‌منی‌ به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ واده‌یه‌ك دیاری‌ بكرێت بۆ ده‌ست به‌كاربوونه‌وه‌یان. كه‌ پێشتر كونسڵیه‌ی‌ گشتی‌ فه‌ره‌نسا له‌ئه‌سته‌نبوڵ ڕایگه‌یاندبوو كه‌هه‌ڕه‌شه‌ی‌ ترسناك هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئاهه‌نگی‌ 14 ته‌مووز.

7. ماوه‌ته‌وه‌ ڕۆڵی‌ ئه‌مریكا له‌كوده‌تاكه‌دا هه‌رچه‌نده‌ هه‌ر پاش چه‌ند سه‌عاتێكی‌ كه‌م له‌ڕوودانی‌ كوده‌تاكه‌ ئیداره‌ی‌ ئۆباما ڕایگه‌یاند كه‌ئه‌وان پشتیوانی‌ له‌حكومه‌تی‌ هه‌ڵبژێراوی‌ خه‌ڵك ده‌كه‌ن، به‌ڵام (لیام ئینجدال)، نووسه‌رو وانه‌بێژو ڕاوێژكار ئیستراتیجی‌ ده‌ڵێت بزوتنه‌وه‌كه‌ی‌ فه‌تحوڵا گوله‌نی‌ تۆمه‌تبار به‌نه‌خشه‌داڕێژه‌رو جێبه‌جێ‌ كاری‌ كوده‌تاكه‌ له‌ ایه‌ن توركیاوه‌ بزوتنه‌وه‌یه‌كه‌ ده‌ستكردی‌ ئاژانسی‌ هه‌واڵی‌ ناوه‌ندی‌ ئه‌مریكایه‌و له‌لایه‌ن ئه‌وانه‌وه‌ ده‌جوڵێنرێت.

له‌هه‌مانكاتدا په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ نێوان توركیاو ئه‌مریكا به‌ره‌وه‌ ئاڵۆزی‌ زیاتر ده‌ڕوات، چونكه‌ ئه‌مریكا وه‌ڵامی‌ داخوازییه‌كانی‌ توركیای‌ نه‌دایه‌وه‌ به‌ڕاده‌ستكردنه‌وه‌ی‌ گوله‌ن به‌توركیا، چونكه‌ توركیا به‌ڵگه‌ی‌ سه‌لمێنه‌رو ڕوونی‌ پێشكه‌ش نه‌كردوون له‌سه‌ر تێوه‌گلانی‌ گوله‌ن به‌كوده‌تاكه‌وه‌و باس له‌گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ یاسای‌ له‌سێداردان ده‌كه‌ن  هه‌ر به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ وه‌زیری دادی‌ توركیا سلێمان سۆیلوَ رایگه‌یاند كه‌ئه‌مریكا له‌پشت كوده‌تاكه‌وه‌یه‌.

هه‌رچه‌نده‌ گوله‌ن زۆر به‌توندی‌ هه‌موو ئه‌و تۆمه‌تانه‌ ڕه‌تده‌كاته‌وه‌و خۆی‌ به‌یه‌كێك له‌قوربانیه‌كانی‌ كوده‌تاكانی‌ پێشووتری‌ توركیا داده‌نێت‌و ده‌ڵێت من له‌و باوه‌ڕدام كه‌ ده‌بێت گۆڕانكاریی‌‌و ده‌ستاوده‌ستكردنی‌ ده‌سته‌ڵات له‌ڕێگه‌ی‌ سندوقه‌كانی‌ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ بێت, هه‌روه‌ها گوله‌ن نیگه‌رانیه‌كانی‌ خۆی‌ نه‌شارده‌وه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌ئه‌م كوده‌تایه‌ وه‌كو سیناریۆیه‌ك‌و فێڵێكی‌ سیاسی‌ به‌كاربێت بۆ ڕاوه‌دونانی‌ لایه‌نگرانی‌ گۆڕینی‌ شانۆی‌ سیاسی‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی‌ ئه‌ردۆگان خۆی‌.


ئه‌م بابه‌ته 1572 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

نیشانە کردن

, , , ,

زۆرترین خوێندراو


Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved
Design by AVESTA GROUP , programming and database by KURDSKY.COM